Cellebrite Sırbistan’ı Kesmişti — Ürdün ve Kenya İddialarına Neden Farklı Tepki Veriyor?
Olayın kısa özeti
Geçen yıl Cellebrite, insan hakları araştırmacılarının polisin teknoloji yardımıyla bir gazetecinin ve bir aktivistin telefonlarına girildiği ve casus yazılım yüklendiği iddialarının ardından Sırp polisi müşteri listesinden çıkardığını duyurmuştu. Bu karar, şirketin dışarıdan gelen belgelenmiş kötüye kullanım iddiaları üzerine ilişiği kestiği nadir örneklerden biri olarak kayda geçti.
Yeni iddialar: Kenya ve Ürdün
Son dönemde Citizen Lab tarafından yayımlanan araştırmalar, Kenya’da aktivist ve siyasetçi Boniface Mwangi ile Ürdün’de çeşitli eylemci ve protestocuların telefonlarına Cellebrite araçları kullanılarak girildiğini öne sürdü. Araştırmacılar, mağdurların cihazlarında bulunan ve daha önce Cellebrite ile ilişkilendirilen bir uygulama izine dayanarak bu sonucun yüksek güven sinyali verdiğini ifade ediyorlar.
Bulgu ne diyor?
İddiayı destekleyen temel unsur, telefonda tespit edilen uygulamanın geçmişte zararlı yazılım depolarında bulunmuş olması ve uygulamanın dijital sertifikalarının Cellebrite ile ilişkilendirilmiş olması. Araştırmacılar bunun, cihazlara yetkisiz erişimde kullanılmış olabileceğine dair güçlü bir gösterge olduğunu belirtiyor.
Cellebrite’in tavrı ve çelişki
Şirket, söz konusu iddialara karşılık olarak bu tür spekülasyonlara yanıt vermediğini; somut, kanıta dayalı endişelerin doğrudan kendilerine iletilmesini istediğini belirtti. Ayrıca şirket sözcüsü, “yüksek güven göstergesinin doğrudan kanıt olmadığı” yorumunu yaparak yayımlanan araştırmalara yönelik kapsamlı bir soruşturma taahhüdünde bulunmadı.
Bu yaklaşım, daha önce Sırbistan vakasında alınan ve iddialar üzerine ilişkileri askıya alma kararından farklı görünüyor; neden böyle bir ayrım yapıldığı ise açıklığa kavuşturulmadı.
Şeffaflık ve hesap verebilirlik talepleri
İncelemeyi yapan araştırmacılar, Cellebrite‘ten Kenya makamlarına satış onay kriterlerini açıklamasını, geçmişte kaç lisansta iptal yapıldığını paylaşmasını ve iddiaları soruşturma kararlılığı göstermesini istiyor. Araştırmaların yazarları, yayımlama öncesinde şirkete görüş bildirme hakkı tanıdıklarını, ancak tatminkâr yanıt almadıklarını belirtiyorlar.
Geçmişte alınan kararlar
Cellebrite, daha önce de insan hakları ve kullanım endişeleri yüzünden bazı ülkelere satışları durdurduğunu açıklamıştı. Bu geçmiş uygulamalar, şirketin ne zaman ve hangi koşullarda ilişkileri sonlandırdığına dair önemli bir kıyas noktası oluşturuyor.
Neden önemli?
Telefonların yetkisiz şekilde açılması ve üzerine casus yazılım yüklenmesi, gazeteciler, aktivistler ve muhalifler için ciddi güvenlik ve ifade özgürlüğü riskleri oluşturuyor. Bu tür araçların kullanımı konusunda net, hesap verebilir ve kamuya açık politikalar bulunmaması hem mağdurlar hem de demokratik denetim açısından endişe yaratıyor.
Sonuç ve beklenti
Mevcut durumda sorulması gereken temel sorular şunlar: Cellebrite hangi kriterlere göre satış ve destek kararları alıyor? İddiaların doğruluğu ortaya çıktığında hangi adımları atıyor? Şirketin geçmişte Sırbistan örneğinde gösterdiği tavırla bugünkü açıklamaları arasındaki fark nasıl açıklanacak?
Uzmanlar ve insan hakları savunucuları, şeffaf politika açıklamaları, bağımsız soruşturmalar ve kötüye kullanım iddialarına karşı somut hesap verebilirlik mekanizmaları talep etmeye devam ediyor.
