Silikon Vadisi’nin gerçek endişesi
Kaliforniya’da gündeme gelen tek seferlik %5 servet vergisi haberi birçok kişinin kafasını karıştırdı. Ancak bölgede asıl paniğe yol açan nokta verginin nasıl hesaplanacağı—yani kurucuların sahip olduğu gerçek sermaye yerine oy hakları üzerinden verginin alınma ihtimali.
Oy hakları üzerinden vergilendirme ne demek?
Teknik olarak bazı kurucular şirketlerde küçük bir sermaye payına sahipken çok daha büyük oranda oy kontrolü sahibi olabilir. Örneğin bir kurucu halka açık bir şirkette sadece %3 hisseye sahipken, çift sınıflı hisse yapısı sayesinde yaklaşık %30 oy hakkına sahip olabiliyor. Yeni öneride vergilendirme, böyle bir kontrol oranı üzerinden yapılırsa, vergi yükü gerçekten çok daha büyük görünüyor.
Kurucular için somut etkiler
Bu yaklaşım, özellikle halka açık olmayan (private) girişimler için dramatik sonuçlar doğurabilir. Erken aşamadaki bir kurucu için, şirketin değerlemesi henüz gerçekleşmemiş olsa bile kontrol yüzdesi üzerinden hesaplanan vergi, sahibi olduğu hisselerin tamamını tüketebilecek düzeye ulaşabiliyor. Değerlemeyi erteleyen mekanizmalar ve alternatif ekspertiz raporları önerilse de, bu uygulama pratikte büyük belirsizlik ve yüksek vergi faturaları anlamına gelebilir.
Uzmanların uyarıları
Alternatif değerleme sunmak mümkün olsa da startupların değerlemesini doğru yapmak “doğası gereği” zordur. Bağımsız uzmanlar farklı sonuçlara ulaşabilir ve devlet bu değerlendirmelere katılmazsa hem şirket hem de değerleme yapan kişi cezai sorumluluklarla karşılaşabilir. Sonuç olarak kurucular, elinde parayı görmeden yüksek vergilerle karşılaşma riskiyle yüz yüze kalabilir.
Tartışmanın siyasi ve sosyal boyutu
Öneri, Kaliforniya’daki bir sağlık çalışanları sendikası tarafından, federal düzeyde sağlık hizmetleri kesintilerini telafi etmek amacıyla bir girişim olarak sunuldu. Hedef, milyarder sayılabilecek bireylerden tek seferlik gelir elde ederek sağlık hizmetlerini desteklemek. İnisiyatifin geri dönüşü yüksek kaynak sağlaması bekleniyor; planlanan rakam ve hedeflenen birey sayısı oldukça büyük.
Geniş ve hızlı tepki
Hem siyasi hem de iş dünyasından güçlü bir muhalefet var. Teknoloji sektörünün önde gelen bazı isimleri, olası vergi yükünü önlemek için çeşitli taşınma ve yatırım kararları aldı veya aldılarına dair hamleler yaptı. Ayrıca eyalet yönetimi seviyesinde de bu girişimi reddetme yönünde çalışmalar yürütülüyor; bazı yetkililer önerinin geçmemesi için aktif biçimde mücadele edeceklerini belirtiyor.
Sendikanın duruşu ve süreç
Sendika, teklifin amaçlarının acil sağlık hizmetlerini korumak olduğunu vurguluyor ve girişimi savunuyor. İnisiyatifin Kasım seçimlerine girebilmesi için belirli sayıda imza toplanması gerekiyor; bu eşiğe ulaşılması halinde öneri halk oylamasına sunulacak ve basit çoğunlukla kabul edilip edilmeyeceği kararlaştırılacak.
Sonuç: Belirsizlik ve karar anı
Durum, birçok kurucu ve yatırımcı için yalnızca vergi oranından ziyade vergilendirmenin ölçütleri ve uygulamadaki belirsizlik nedeniyle endişe verici. Eyalet içinde ve dışında atılacak adımlar, hem Kaliforniya’nın ekonomik yapısını hem de teknoloji sektöründeki yer değiştirme eğilimlerini belirleyecek.
