Fransa-İngiltere gerilimi SAFE fonunda geri tepince askeri projelere bütçe kesintisi
Fransa, Avrupa Birliği’nin yeniden silahlanma programı SAFE kapsamında talep ettiği kredi paketinde beklediği onayı alamadı; bu durum bazı önemli askeri projelerde bütçe kesintilerine yol açtı.
SAFE fonunda onay darbe aldı: Talep 16,2 milyardan 15,1 milyara indi
Fransız hükümeti, SAFE fonundan 16,2 milyar euro kredi talep etti. Ancak Avrupa Komisyonu, fonun uygunluk kriterleri kapsamında değerlendirmenin ardından, İngiltere bağlantılı bazı projeleri dışlayarak yalnızca 15,1 milyar euro tutarında kısmı onayladı. Bu daralma, projelere ayrılan kaynaklarda doğrudan azalma anlamına geliyor.
Neden projeler elendi?
Komisyonun kriterleri fonlanacak ürünlerin %65’inin AB tek pazarından (Norveç ve İzlanda dahil) veya Ukrayna’dan gelmesini, diğer ülkelerin katkısının ise en fazla %35 olmasını şart koşuyor. Bu kuralın arkasındaki amaç, Avrupa üretimini önceliklendirmek olarak açıklansa da, sonuçta İngiltere bağlantılı tedarik zincirleri bu sınırlamalar nedeniyle dışarıda kaldı.
Endüstride sıkıntı: MBDA ve ortak projeler etkilendi
Elenen projeler arasında MBDA ile bağlantılı programlar olduğu belirtiliyor. MBDA’nın İngiliz ve Fransız birimleri ortaklaşa ürettiği uzun menzilli Storm Shadow/Scalp füzeleri gibi platformlar, fon kriterleri nedeniyle SAFE kapsamında yeterince desteklenemeyebilir.
Şirketlerin ve hükümetlerin tepkisi
MBDA ile savunma elektroniği alanında faaliyet gösteren Thales gibi firmalar, entegre tedarik zincirleri ve kritik ortaklıklar nedeniyle İngiltere’nin kapsama alınması için yoğun lobi yürüttü. İngiliz yetkililer ise pan-Avrupa firmaların AB yapımı sayılmasını savundu; bu talepler, Komisyonun belirlediği mevcut kurallar ve bazı üye ülkelerin tutumuyla çakıştı.
Politika tercihi mi, korumacılık mı?
Fransa, uygulanan uygunluk kriterlerini savunurken, bazı müttefikler bu yaklaşımı korumacı buluyor. NATO içinden ve AB dışı müttefiklerden gelen itirazlar, kriterlerin yalnızca AB içinde üretimi teşvik etme amacının ötesinde, müttefikleri dışlayıcı bir etkisi olduğunu gösteriyor.
Fonun geleceği: Kullanılmayan kapasite ve yeniden ihale
AB içinde bazı ülkelerin SAFE kredilerini az kullanma planları, yaklaşık 18 milyar euro düzeyinde kullanılmayan kredi kapasitesi yaratabileceği ifade ediliyor. Komisyonun kalan kredileri sonbaharda yeniden ihaleye açmayı düşündüğü aktarılıyor; bunun nasıl sonuçlanacağı, üye devletlerin borçlanma eğilimleri ve savunma sanayisi önceliklerine bağlı olacak.
Avrupa savunma sanayisinde çelişkiler
Ortaya çıkan tablo, Avrupa’nın silah üretimini artırma hedefi ile pratikteki tedarik zinciri bağımlılıkları arasındaki gerilimi gösteriyor. NATO hedefleri ve artan savunma harcamaları ortadayken, AB içindeki kredi mekanizmalarının uygulanması bazı kilit projelerin finansmanını sınırlıyor.
Bu gelişme, ülkelerin hem ulusal güvenlik önceliklerini hem de Avrupa düzeyindeki endüstri tercihlerini yeniden değerlendirmesine neden olabilir. Kamuoyu ve sektör paydaşlarının izleyeceği bir sonraki adım, SAFE fonunun nasıl evrileceği ve dış ortakların hangi şartlarda dahil edileceği olacak.
