9 Ocak tarihi, hem yerel hem de küresel düzeyde pek çok önemli olaya sahne olmuştur. Bu tarih, Hatay’ın Dörtyol ilçesinin kurtuluşundan, bilimsel gelişmelere, siyasi dönüm noktalarına ve toplumsal olaylara kadar geniş bir yelpazede anılmaktadır. İşte 9 Ocak‘ın anlamı ve tarihteki başlıca olaylar…
9 Ocak ne günü?
9 Ocak, Hatay’ın Dörtyol ilçesinin Fransız işgalinden kurtuluşu (1922) günü olarak öne çıkar. Bu tarih, bölge tarihinin ve milli mücadele hafızasının önemli dönüm noktalarındandır.
Tarihte 9 Ocak’ta yaşanan önemli olaylar
Aşağıda kronolojik sırayla 9 Ocak’ta kayda geçen dikkat çeken olaylar yer almaktadır:
- 475 – Bizans İmparatoru Zeno, Konstantinopolis’ten ayrılarak Antakya’ya kaçtı; birinci saltanatı sona erdi.
- 1788 – Connecticut, ABD Anayasasını onaylayarak 5. eyalet oldu.
- 1792 – Osmanlı ile Rusya arasında beş yıllık savaşın ardından Yaş Antlaşması imzalandı.
- 1839 – Fransız Bilimler Akademisi, Daguerreotype adıyla fotoğrafçılık yöntemini duyurdu.
- 1853 – Rus Çarı I. Nikolay tarafından Osmanlı İmparatorluğu için ilk kez “hasta adam” tabiri kullanıldı.
- 1861 – Mississippi, ABD’den ayrıldı.
- 1900 – Kahire’de demiryolu tamamlandı; ilk tren işletmeye girdi. Aynı yıl Lazio futbol kulübü kuruldu.
- 1905 – Moskova’da Kışlık Saray’a yürüyen işçilere ateş açıldı.
- 1916 – Seddülbahir Muharebeleri sona erdi; Gelibolu’dan çekilişle ilgili önemli tebliğler yapıldı.
- 1922 – Hatay/Dörtyol, Fransız işgalinden kurtuldu (1918’de başlayan direnişin önemli anlarından biridir).
- 1926 – Piyango çekilişlerinin Tayyare Cemiyeti’ne ait olmasına ilişkin kanun kabul edildi.
- 1936 – Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Atatürk’ün de katıldığı törenle eğitime başladı.
- 1937 – Lev Troçki, Stalin tarafından sürgün edilerek Meksika’ya gitti.
- 1942 – Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumu önemli yayın kararları aldı.
- 1949 – Türkiye’de Hasan Saka başbakanlıktan çekildi.
- 1951 – Birleşmiş Milletler genel merkezi açıldı.
- 1955 – Sopran Leyla Gencer, İtalya’ya temsiller vermeye gitti.
- 1957 – Birleşik Krallık Başbakanı Anthony Eden sağlık gerekçesiyle istifa etti.
- 1961 – Basın İlan Kurumu kuruldu.
- 1964 – Panama Kanalı bölgesindeki gösterilerde can kayıpları yaşandı; aynı yıl bazı grevler millî güvenlik gerekçesiyle ertelendi.
- 1968 – Surveyor 7 uzay aracı Ay yüzeyine yumuşak iniş yaptı; ayrıca o yıl ilginç tıbbi ve meteorolojik olaylar rapor edildi.
- 1969 – ODTÜ’de bir aylık tatil ilan edildi; aynı yıl Concorde hız denemelerinde başarı sağladı.
- 1970-1979 döneminde
- 1970 – Hong Kong gribi büyük can kayıplarına yol açtı.
- 1972 – RMS Queen Elizabeth gemisi yangında ağır hasar aldı; enkazı daha sonra film dekoru olarak kullanıldı.
- 1978 – Türkiye’de akaryakıt sıkıntısı, bombalamalar ve ulaştırma/sağlık alanında kesintiler yaşandı.
- 1979 – Ankara’da tren kazası ve cezaevi firarı gibi ciddi güvenlik olayları meydana geldi; Ege Kıta Sahanlığı görüşmeleri Viyana’da başladı.
- 1984-1987 – Yargı kararları ve patent davaları ekonomi ve hukuk alanında etkili oldu; Kodak’ın instant kamera işinden çekilmesi gibi teknolojik sonuçlar kaydedildi.
- 1991 – Toplu taşıma araçlarında sigara yasağı getirildi.
- 1992 – Bosnalı Sırplar, kendi cumhuriyetlerini ilan ettiklerini açıkladılar.
- 1995 – Televizyon programı nedeniyle Alevi topluluklarının tepkileri sonucu yayın durdurma kararı alındı.
- 1996 – Gazeteci Metin Göktepe‘nin ölümü ve Sabancı Center suikastı ülke gündemini sarstı.
- 1997 – Kriz yönetimi düzenlemeleri Resmî Gazete’de yayımlandı.
- 2003-2011 – İkinci Afrika Sosyal Forumu, Filistin Devlet Başkanlığı seçimi, Taşkent merkezli güçlü deprem ve uçak kazası gibi uluslararası olaylar kayda geçti.
- 2009 – Nâzım Hikmet’in Türk vatandaşlığından çıkarılmasına dair karar yürürlükten kaldırıldı.
- 2011 – Iran Air’e ait bir uçuşun düşmesi ve Güney Sudan’da bağımsızlık referandumu gibi üzücü ve tarihi gelişmeler yaşandı.
- 2020 – Çin, SARS-CoV-2 kaynaklı ilk ölüm bilgisini açıkladı; bu gelişme küresel salgın tarihinin önemli kilometre taşlarından biridir.
Özet
9 Ocak, yerel kurtuluş mücadeleleri, bilimsel ilerlemeler, siyasi değişimler ve toplumsal olaylarla anılan bir tarihtir. Özellikle Dörtyol’un kurtuluşu (1922), bu günün Türkiye bağlamındaki en somut ve sembolik anlamını oluşturur. Tarih boyunca 9 Ocak’ta kaydedilen olaylar, hem ulusal hem de uluslararası tarih akışını etkilemiştir.
